ساختار فنی کتاب کودک    ارسال شده در تاریخ : دوشنبه ، ۱۷ آذر ۱۳۹۳

ساختار فنی کتاب کودک

این مقاله نسخه‌برداری از متن سخنرانی منصور جام‌شیر در هفته کتاب آذر ماه سال 1393 می‌باشد. (نفر سمت چپ) کتاب تشکیل شده از محتوی، آماده‌سازی هنری، نوع سطح چاپ‌شونده، نوع چاپ، نوع روکش و تزیین‌های دیگر سطح چاپ‌شونده، نوع صحافی، بسته‌بندی و موارد الحاقی به آن، البته هیچ‌گاه ایده نو درمحتوی، آماده‌سازی، تولید و ارایه کتاب را نمی‌توان فراموش کرد.

امروزه با توسعه و پیشرفت روز افزون فن‌آوری که گسترش و نوآوری آن در ذهن نمی‌گنجد، هر روز با محصول جدیدی در عرصۀ رسانه و ارتباط روبه رو هستیم، مفهوم کتاب در تنگاتنگ رقابت با رسانه‌های دیگر تغییر پیدا کرده و این تغییر می‌تواند به دو صورت شکلی و محتوایی باشد. کتاب را به عنوان یک رسانۀ فرهنگی در ماهیت و شکل می‌شناسیم و برای احیای کتاب و نمود آن در رقابت سنگین و فشرده با رسانه‌های دیگر باید راه‌های علمی برگزید و کتاب را در ماهیت یک کالای اقتصادی فرض کرد، هرچند این فرض مشکل باشد.

کتاب یا همین کالای اقتصادی برای جذب مخاطب، باید بتواند خود را در ارایه دهد تا از منظر فرهنگی نیز نمود پیدا کرده و در رشد و تعالی جامعه به کار رود. خارج از شکل ارایۀ کتاب، ابتدا باید نیازسنجی یا انگیزه‌سازی برای نیازهای پیش‌بینی شده توسط دانشمندان جامعه‌شناسی برای گروه مخاطب را بررسی نمود و بنابر سلیقه‌های "گروه هدف" که خریداران و یا تشویق‌کنندگان واقعی خرید کتاب هستند،کتاب را تهیه، آماده‌سازی و تولید کرد.

 برای مثال مخاطب کتاب کودک، کودکان هستند ولی گروه هدف این کتاب‌ها در بیش‌تر موارد پدران، مادران و مشوقان خرید آموزگاران، مربیان هستند. پس در تولید کتاب‌های کودک باید ذوق و سلیقۀ گروه هدف در نظر گرفته شود.

در دانش بازرگانی با تحقیق سعی می‌کنند؛ ویژگی‌های گروه هدف را مطالعه نمایند. مواردی هم چون میزان تحصیل، مقدار و نحوۀ درآمد، نحوۀ و میزان بهره‌برداری از ساعت‌های فراغت، محل‌های رفت و آمد، ساعت‌ و نحوۀ مطالعه، چگونگی خرید و بسیاری از نکته‌های دیگر که در ظاهر هیچ ارتباطی با تولیدکالای مورد نظر ندارد. حاصل این پژوهش در تولید کالا برای جلب رضایت گروه هدف مد نظر قرار می‌گیرد. میزان موفقیت فروش محصول بستگی محض به دقت، صحت این تحقیق و تجزیه و تحلیل آن‌ در تولید دارد.

پدیدآورندگان کتاب باید برای فروش کالا، گروه هدف را نشانه بگیرند و کتاب را بنابر ذوق و سلیقۀ گروه هدف، آماده و تولید کرد. ولی برای متقاعد کردن گروه هدف که کتاب را درست انتخاب کرده است، باید از نمادها، شکل‌ها، رنگ‌ها، سطح چاپ شوندۀ مناسب، روکش، اندازه، نوع جلد، نوآوری در طرح برای گروه مخاطب بهره گرفت.

البته از این می‌گذریم که به جز ارضای گروه هدف برای تولید و عرضۀ کالای فرهنگی یعنی کتاب باید به اظهار نظر موزعان و کتابفروشان یا به نوعی رابطان ارایۀ کتاب به گروه هدف توجه کرد و همین طور با در نظر گرفتن محدودیت‌هایی که در ارایه، بسته‌بندی و ارسال کتاب وجود دارد، باید توجه نمود. چرا که شکل و اندازه غیر متعارف باعث مشکلاتی می‌شود که همین امر می‌تواند نظر یک موزع یا کتاب فروش را از ارایه آن کتاب منتفی سازد.

گفتگو فقط در باره موضوع، محتوی و آماده‌سازی کتاب صدق نمی‌کند بلکه دامنۀ آن در اندازه، قطع، نوع جنس استفاده شده، و به طور کل ساختار فنی کتاب، تبلیغ، چگونگی معرفی، نحوۀ ارایه، ضمیمۀ و بسیاری موارد دیگر را نیز در برمی‌گیرد. مورد گفتگو ارتباطی با ارزش‌گذاری هنری یا نوآوری در پرداخت مطلب، تصویرسازی یا طراحی گرافیک کتاب ندارد بلکه می‌کوشد بینش دست‌اندرکاران طراحی، تولید کتاب را به نحوۀ عرضۀ آن تغییر دهد، چرا که بزرگ‌ترین موفقیت هر اثر هنری در دسترس قرار گرفتن و مطالعه بازخوردهای آن است تا در کارهای بعدی مورد استفاده قرار گیرد.

البته مشکل چرایی عدم موفقیت در استقبال کتاب‌هایی که خاص گروه مخاطب طراحی، تولید و نشر پیدا می‌کنند با ایجاد و گسترش فرهنگ و سواد اجتماعی گروه هدف کم و کم‌تر خواهد شد و در این راستا امید روزی را داریم که گروه مخاطب از پدیدآمدن و تولید و نشر کتاب‌های خاص خود اغنا شوند.

با این مقدمه برای درک ساختار فنی کتاب سعی می‌کنم این کالای اقتصادی – فرهنگی را مهندسی معکوس کرده و به جزئیات آن بپردازیم.

کتاب تشکیل شده از محتوی، آماده‌سازی هنری، نوع سطح چاپ شونده متن، نوع سطح چاپ شونده جلد، نوع چاپ، نوع روکش و کارهای تزیینی دیگر، نوع صحافی، بسته‌بندی و موارد الحاقی آن است البته و صد البته هیچ‌گاه ایده نو درمحتوی، آماده‌سازی، تولید و ارایه کتاب را نمی‌توان فراموش کرد.

صرفه‌جویی در انتخاب نوع مواد اولیه و مراحل اجرایی تولید  و به عبارت ساده‌تر تولید ارزان و قیمت پایین کتاب نمی‌تواند فروش کتاب را تضمین کند بلکه انتخاب همآهنگ مواد و مراحل اجرایی تولید با سلیقۀگروه هدف می‌تواند کتاب را به یک کالای اقتصادی موفق تبدیل کند. همان طور که در پیش‌تر اشاره شد گروه هدف بایستی از انتخاب درست خود برای گروه مخاطب مطمئن شود. برای همین ناشر در تولید باید از مواد و مصالحی استفاده کند که نیاز گروه مخاطب را نیز تامین نماید.

برای مثال وقتی برای گروه سنی خردسال کتاب تولید می‌شود اگر انتخاب موضوع و همین طور آماده‌سازی هنری هم‌گون با مخاطب را کنار بگذاریم باید به نوع سطح چاپ شونده، چاپ، صحافی و بسته‌بندی نیز توجه لازم را داشته باشید. برای مثال کتاب‌های تولید شده برای گروه سنی دو تا پنج سال با سطح چاپ شونده پارچه که به کتاب‌های پارچه‌ای معروف و یا کتاب‌های با سطح چاپ شونده مواد پلاستیکی که به کتاب‌های حمام مشهور است از فروش بهتری نسبت به کتاب‌های که شکل و شمایل عادی دارند برخوردار هستند. به چه دلیل؟ برای این که گروه هدف فکر می‌کند خردسال او از بازی با کتاب پارچه‌ای هم با کتاب خو می‌گیرد و هم به خود صدمه نمی‌زند و اگر کتاب حمام خریداری می‌کند برای این است خردسال او شستشوی در حمام را به خوشی تحمل کند. گروه هدف در کنار این مزیت برای خریداری کتاب نگاهی نیز به محتوی و موضوع کتاب، تصویرسازی و طراحی‌گرافیک آن نیز دارد اما نکته اول برایش چشم‌گیرتر است. البته ضروری است تکرار کنم همه این ترفندها برای این است که گروه هدف از انتخاب صحیح خود مطمئن شود.

 




بازگشت